Atatürkçülük ve Atatürk İlkeleri

Atatürkçülük ve Atatürk İlkeleri; Atatürk tarafından belirlenen ve devlet hayatına, fikir hayatına, ekonomik hayata, toplumun temel kurumlarına, devletin rejimi ve işleyişine ilişkin gerçekçi fikirlere ve ilkelere Atatürkçülük denir. Kurtuluş Savaşı başarı ile sonuçlanıp Cumhuriyet ilan edildikten sonra Türk toplumunu geliştirmek, çağdaş uygarlık düzeyine çıkarmak için belirli ilkelerde değişiklik yapılarak Atatürk İlkeleri oluşturulmuştur. Böylece yeni bir devlet yapısı kurulmuştur. Bu ilkeler 5 Şubat 1937 yılında, 1924 Anayasasına girmiştir.

Atatürk İlkelerinin Amacı; Bilimin önderliğinde, teknolojik olaylara yabancı kalmadan, Türkiye Cumhuriyeti Devletini her alanda dünya devletleri ile yarışan, milletini milli birlik ve beraberlik içerisinde, siyasal, ekonomik ve kültürel alanda çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkarmaktır.

Atatürk İlkeleri

1. Cumhuriyetçilik
2. Milliyetçilik
3. Halkçılık
4. Devletçilik
5. Laiklik
6. İnkılâpçılık

Cumhuriyetçilik

Cumhuriyetçilik, Halkın kendi kendisini yönetmesi, milli egemenliğe dayalı devlet sistemidir. Cumhuriyetçilik ilkesi milli egemenlik, bağımsızlık, milliyetçilik ve halkçılık ilkeleriyle bir bütün oluşturur. Mustafa Kemal cumhuriyetçilik ilkesini tüm siyasi tartışmaların dışında tutmuştur. Bu durum aynı zamanda Anayasa’nın değişmez hükümleri arasında da yer almıştır.

Cumhuriyetçilik Alanında Yapılan İnkılâplar

• TBMM’nin açılması (23 Nisan 1920)
• 1921ve 1924 Anayasalarının hazırlanması
• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922)
• Halifeliğin Kaldırılması
• Cumhuriyetin ilan edilmesi (29 Ekim 1923)
• Siyasi partilerin kurulması (9 Eylül 1923)
• Ordunun siyasetten ayrılması (19 Aralık 1924)
• Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi (1930’dan başlayıp 1934 yılına kadar devam eden süreç)
• Tek dereceli seçim sistemine geçilmesi
• Çok partili hayata geçiş
• Seçmen yaşının küçültülmesi

Milliyetçilik

Milliyetçilik, Ulusal birlik ve bütünlüğü sağlama ve sürdürmeyi amaçlar. Dil, ülkü, kültür, tarih ve vatan birliğine dayanır.

Milliyetçilik Alanında Yapılan İnkılâplar

• Milli özelliklerde Türkiye Cumhuriyetinin kurulması
• TBMM’nin açılması (23 Nisan 1920)
• İzmir’de İktisat Kongresi’nin toplanması (17 Şubat 1923)
• Kapitülasyonların kaldırılması (24 Temmuz 1923)
• Kabotaj Kanunu’nun çıkarılması (1 Temmuz 1926)
• Türk Tarih Kurumunun kurulması (12 Nisan 1931)
• Türk Dil Kurumu’nun kurulması (12 Temmuz 1932)
• Tevhid-i Tedrisat Kanununun çıkarılması (3 Mart 1924)
• Türk Harflerinin kabulü (1928)

Halkçılık

Halkçılık, Toplumsal barışı sağlamayı, sınıf ayrıcalığını önlemeyi, halkın temel sorunlarını çözmeyi ve devlet yönetimine katılmada tüm bireylere eşit imkânlar tanımayı hedefler. Atatürk’e göre, halk ile millet birbiri içerisinde kaynaşmış ve bir bütün oluşturmuştur. Atatürk bunu şöyle açıklamıştır: “Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkına, Türk milleti denir”.

Halkçılık Alanında Yapılan İnkılâplar

• Aşar Vergisinin kaldırılması
• Cumhuriyetin İlanı
• Kılık-Kıyafet Kanunu
• Medeni Kanun’un kabulü
• Kadınlara siyasal hakların verilmesi
• Soyadı Kanunu’nun Kabulü

Lâiklik

Lâiklik, Hukuk kurallarının dine değil, akıl ve pozitif bilime dayanmasıdır. Din ile devlet işlerinin ayrılmasını gerektirir. Laiklik Anayasa’nın değişmez maddeleri arasında da yer almıştır.

Lâiklik Alanında Yapılan İnkılâplar

• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922)
• Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924)
• Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması ( 3 Mart 1924)
• Tevhid-i Tedrisat (Eğitim ve Öğretim Birliği) Kanunu’nun kabulü (3 Mart 1924)
• Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (30 Kasım 1925)
• Medeni Kanunu’nun kabul edilmesi (17 Şubat 1926)
• Anayasa’dan “Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin dini İslam’dır” maddesinin çıkarılması (10 Nisan 1928)
• Dini yeminlerin kaldırılması
• Arap Alfabesinin terk edilerek Latin Alfabesinin kabul edilmesi (1 Kasım 1928)
• Dinsel kıyafetlerin ibadethaneler dışında giyilmesinin yasaklanması (3 Aralık 1934)
• Lâiklik ilkesinin anayasaya girmesi (5 Şubat 1937)

Devletçilik

Devletçilik, Türkiye’de Atatürk tarafından uygulamaya konulan daha çok ekonomiyi idare eden bir düşünce ve uygulamadır. Devletin ekonomik hayatın içinde yer almasıdır. Yani gerektiğinde fabrika ve şirket kurup işletmesidir. Bu ilke daha çok ekonomiyle ilgilidir. Ekonomik, kültürel ve sosyal kalkınmada devlete düşen görevleri belirlemek için Atatürk’ün koyduğu temel ilkelerden biridir. Hızlı kalkınma ve halkın temel ihtiyaçlarını çözümleme amacına yöneliktir.

Devletçilik Alanında Yapılan İnkılâplar

• İzmir İktisat Kongresi’nin toplanması
• Birinci ve ikinci Beş Yıllık Kalkınma Planlarının hazırlanması ve uygulamaya konulması
• Etibank’ın kurulması
• Denizbank’ın kurulması
• Sümerbank’ın kurulması
• Milli Koruma Kanununun çıkarılması
• Özel girişimcilere ait kurumların millileştirilmesi
• Karabük Demir-Çelik Fabrikasının devlet tarafından kurulması
• Tarımda modern yöntemlerin uygulanması
• Maden Tetkik Arama Enstitüsünün açılması
• Kabotaj Kanunu’nun kabulü
• Demir yollarının devletleştirilmesi (Millileştirme)

İnkılâpçılık

İnkılâpçılık, Atatürk ilkeleri içinde en dinamik olan, kendini güncelleyen ilkedir.
İnkılâp anlayışı, eskiyi, kötüyü kaldırıp, yerine yeniyi, iyiyi ve güzeli koymaktır. Sürekli olarak çağdaşlaşmayı ve modernleşmeyi amaçlar. Durmadan ve her zaman yenilik yolunda ileriye doğru gidilecektir, işte Atatürk’ün temel ilkelerinden biri de budur. Türk inkılâbının korunması, geliştirilmesi ve ilerletilmesi şarttır. Atatürk bundan emindi ve şöyle diyordu: “İnkılâbın hedefini kavramış olanlar, daima onu muhafazaya muktedir olacaklardır”.

İnkılâpçılık Alanında Yapılan Atatürk İnkılâplar

• Şapka Kanununun çıkarılması
• Kılık-Kıyafette yapılan değişiklikler
• Latin Alfabesinin kabulü
• Latin Rakamlarının kabulü
• Takvim, saat, ağırlık ve uzunluk ölçülerinin değiştirilmesi
• Hafta tatilinin Cuma gününden Pazar gününe alınması