Çok Partili Yönetime Geçiş

Çok Partili Yönetime Geçiş

Çok Partili Yönetime Geçiş

Cumhuriyet yönetimin amacı; milli iradenin ve milletin farklı görüşlerinin önündeki engelleri kaldırarak çoğulculuğun görüşlerini temsil eden partiler arasında seçim yapabilmesi, farklı düşüncelerin yönetimde söz sahibi olabilmesi. Birbirinden farklı düşünce ve istekleri temsil eden partilerin bulunması demokrasi ile yönetilen ülkelerin temel özelliğidir. Halk, kendi düşünce ve isteklerini temsil eden partileri özgür ve demokratik ortamda seçerek yönetime katılır. Bunu gerçekleştirmek için çok partili yönetime geçiş için bazı çalışmalar yapıldı ve partiler kuruldu.

1. Cumhuriyet Halk Fırkası’nın Kurulması (9 Ağustos 1923)

Cumhuriyet Halk Fırkası

– Cumhuriyet döneminde kurulan ilk siyasi partidir.
– Mustafa Kemal tarafından kurulmuştur ve hayatının sonuna kadar bu partiye başkanlık etmiştir.
– Bütün inkılâplar bu parti tarafından gerçekleştirilmiştir.
– Mecliste oluşturulan Müdüfaa-ı Hukuk grubunun partileşmiş şeklidir.
– Parti programı Atatürk ilkesi üzerine oturtulmuştur.
– Türk tarihinin en uzun ömürlü partisidir.
– 1950 yılına kadar iktidarda kalmıştır.

2. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın Kurulması

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

– Cumhuriyet Halk Fırkasına karşı muhalefet eden üyeler tarafından kurulmuştur.
– Ekonomik görüşü; liberalizm
– Doğu Anadolu’da Şeyh Sait ayaklanması çıkınca 4 Mart 1925 tarihinde “Takrir-i Sükun Kanunu” çıkarılmıştı. Bu kanun ile 3 Haziran 1925 tarihinde parti kapatıldı.
– Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulma aşamasında “Askerlikle ilişiği olan milletvekillerinin ya askerlikten istifalarını vermeleri ya da kışlalarına dönmelerine dair” kanun çıkarıldı.

3. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Kurulması

Serbest Cumhuriyet Fırkası

– Ali Fethi Bey tarafından Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Ancak bu parti de öncekinde olduğu gibi cumhuriyet rejimine karşı olanların toplandığı bir merkez haline gelince bu da kapatılmak zorunda kalınacak ve böylece ilk çok partili rejim denemeleri başarısız olmuştur.
– Ekonomik görüşü; Liberalizm
– Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik ve Laiklik esaslarına bağlıdır.
– Yabancı sermayenin ülkeye girmesi savunulmuştur.
– Kadınlara siyasi hakların tanınması ve seçimlerin tek dereceli olması gibi belli başlı ilkeleri vardı.
– Rejim karşıtları partide yoğunlaşınca Fethi Bey 17 Kasım 1930’da partiyi kapattı.

4. Demokrat Parti

Demokrat Parti

– Devlet Başkanı İsmet İnönü; II.Dünya Savaşı sonrası mevcut olumsuzlukları gidermek ve hükümette meydana gelen tıkanıklıkların önüne geçmek için çok partili yönetime geçmeyi uygun görmüştür.
– Bu dönemde Milli Kalkınma Partisi ve Demokrat Partisi kurulmuştur.
– Adnan Menderes, Celal Bayar, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından kurulmuştur.
– Demokrat Parti 1960 Askeri Darbeye kadar iktidarda kalmıştır.

Demokrat Parti

Bu Parti Döneminde;

– Kore’ye asker gönderilmiştir.
– NATO’ya üye olunmuştur.
– Osmanlı borçları ödenmiştir.