Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi

Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi

1. Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı
2. Havza Genelgesi
3. Amasya Genelgesi
4. Erzurum Kongresi
5. Milli Mücadele Dönemindeki Diğer Kongreleri
6. Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri
7. Sivas Kongresi
8. General Harbourd Raporu
9. Amasya Görüşmeleri
10. Temsil Heyetinin Ankara’ya Gelmesi
11. Son Osmanlı Mebuslar Meclisinin Toplanması ve Misak-ı Milli Kabulü

Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı

Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı, 19 Mayıs 1919 tarihinde 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal’in Bandırma Vapuru ile yapılan yolculuk sonrası Samsun’a ulaşması olayı. Bu olay Kurtuluş Savaşı’nın fiili başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

Havza Genelgesi (29-29 Mayıs 1919)

Mustafa Kemal Paşa tarafından Milli bilinci uyandırmak için tek başında yayımlandı.

Havza Genelgesi Maddeleri

  1. İzmir’in işgali için her yerde protesto mitingleri yapılacak.
  2. Protestolar yapılırken masun azınlığa zarar verilmeyecek.
  3. İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletlerine işgalleri kınayan telgraflar çekilecek.
  4. Ordular dağıtılmayacak, silahlar teslim edilmeyecek.

Halkı bilinçlendirmeye çalışan ve genelgeye destek veren 67 Türk aydını, Malta Adası’na sürgün edilmiştir. Ayrıca çalışmalarından ötürü Mustafa Kemal, İstanbul’a geri çağrılmıştır. Fakat Mustafa Kemal geri çağırma talebini kabul etmeyerek görevinden istifa etmiştir. Böylece Mustafa Kemal, sivil olarak Amasya’ya doğru hareket ederek Sivas ve Erzurum Kongrelerini düzenlemiştir.

Amasya Genelgesi (21-22 Haziran 1919)

Amasya Genelgesi, ulusal egemenliğe dayanan, tam bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini oluşturan ilk kuruluş belgesi olması nedeniyle Türk tarihinde önemli bir metindir. Mustafa Kemal silah arkadaşları Hüseyin Rauf Orbay, Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy ile birlikte yayımladı.

Not: Genelgede İsmet İnönü ve Ali Fethi Okyar’ın imzaları yoktur.

Amasya Genelgesi Önemi

  1. Milli Mücadele programıdır.
  2. Milli Mücadele’nin gerekçesi, amacı ve yöntemi belirlendi.
  3. Üstü kapalı da olsa ilk defa ulusal egemenliğe dayalı  bir devlet rejimine geçileceğinden bahsedildi.

Amasya Genelgesi Maddeleri

  1. Vatanın bütünlüğü, milletin istiklâli tehlikededir.
  2. İstanbul Hükumeti, üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu hal, milletimizi âdeta yok olmuş göstermektedir.
  3. Milletin istiklâlini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
  4. Milletin içinde bulunduğu bu duruma göre harekete geçmek ve haklarını yüksek sesle cihana işittirmek için her türlü tesir ve denetimden uzak milli bir heyetin varlığı zaruridir.
  5. Anadolu’nun her bakımdan emniyetli yeri olan Sivas’ta bir kongre toplanacaktır.
  6. Bunun için her ilden milletin güvenini kazanmış üç temsilcinin mümkün olduğu kadar çabuk yetişmek üzere yola çıkarılması gerekmektedir. Bu temsilciler, Müdafaa-i Hukuk, Redd-i İlhak cemiyetleri ve belediyeler tarafından seçilecektir.
  7. Her ihtimale karşı, bu meselenin bir milli sır halinde tutulması ve temsilcilerin, lüzum görülen yerlerde, seyahatlerini kendilerini tanıtmadan yapmaları lazımdır.
  8. Doğu illeri için, 10 Temmuz’da Erzurum’da bir kongre toplanacaktır. Bu tarihe kadar diğer illerin temsilcileri de Sivas’a gelebilirlerse; Erzurum Kongresi’nin üyeleri, Sivas genel kongresine katılmak üzere hareket edecektir.

Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919)

Mustafa Kemal 10 Temmuz 1919 günü, Erzurum’da, “Vilâyet-i Şarkiyye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti” (Doğu İllerinin Milli Haklarını Savunma Cemiyeti) Erzurum şubesinin başına geçmişti, işte bu cemiyet 23 Temmuz günü, Anadolu’nun çeşitli yerlerinden gelen temsilcilerle bir kongre toplamıştır.

Erzurum Kongresi Alınan Kararlar

  1. Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür. Bölünemez. (Milli sınırlar ifadesi ilk kez kullanılmıştır.)
  2. Yabancıların işgal ve müdahalesine karşı ve Osmanlı hükumetinin dağılması halinde, millet birlik ve beraberlik içinde direniş ve savunmaya devam edecektir.
  3. İstanbul Hükümeti vatanın bağımsızlığını sağlayamazsa, bu amaçla geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümetin üyelerini milli kongre seçecektir. Eğer kongre toplanmamışa seçim işini Temsil Heyeti yapacaktır.
  4. Kuvay-ı Milliye’yi tek kuvvet olarak tanımak ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
  5. Hristiyan azınlığa siyasi hakimiyetimizi ve sosyal dengemizi bozacak imtiyazlar verilemez. (Azınlık hakları ilk kez bir kongrede yer almıştır.)
  6. Manda ve himaye kabul edilemez. (Manda ve himaye ilk kez reddedilmiştir.)
  7. Mebuslar Meclisi derhal toplanmalı ve hükümet denetlenmelidir.

Milli Mücadele Dönemindeki Diğer Kongreleri

Afyon Kongresi

Milli Mücadele sırasında, 2 Ağustos 1920’de Afyonkarahisar’da Mustafa Kemal başta olmak üzere Konya, Uşak ve Nazilli Müdafaa-i Hukuk Derneği temsilcileri Afyon Kongresi’nde toplanmıştır.

Ardahan Kongresi

Batum’un İngilizlerce işga­linden sonra 3-5 Ocak 1919 tarihlerinde III. Tümen Komutanı Halit (Karsıalan) Bey başkanlığında Ardahan’da Rasim Bey’in konağında toplandı. Bu konak, bugün Ardahan İl Sağlık Müdürlüğü olarak hizmet vermektedir. Kongredeki diğer üyeler ise şunlardı: Cafer (Erçıkan) Bey, Dr. Hakkı Cenap, Dr. Fuat Sabit, Dr. Abidin (Ağacıkolu), Filibeli Hilmi, Arif Bey, Rasim (Acar), Cafer Bey ve Ebulhindili Cafer diye tanınırdı. Kongreye katılan üyeler tecrübeli kimselerdi. Kongrede; Eldeki silâhlar teslim edilmeyecek hatta yeni bir mücadele için her çare denenerek yeniden silahlanmaya gidilecektir. Ahıska ve Elviye-i Selâse (Kars, Ardahan, Batum) düşman işgalinden yeni kurtulmuştur. Buralar hiçbir şekilde terk edilmemelidir. Anavatan için Boğazlar son derece elzemdir. Limanlar ve demiryol­ları düşman kontrolüne bırakılmamalıdır. Zafere ulaşıncaya kadar yılgınlık gösterilmemelidir. Her­kesin uyum içerisinde çalışması gerekmektedir.

Nazilli Kongresi

Kurtuluş savaşı döneminde başta Aydın olmak üzere Muğla, Denizli, Isparta, Burdur ve Antalya illerini içine alan coğrafi bölgede milli kuvvetlerin siyasi, idari, askeri ve lojistik eksikliklerinin giderilmesi konularında çok önemli ve büyük göreviler üstlenmiştir.
Yunanlıların 15 mayıs 1919’da izmir’i işgal etmesinden sonra 27 mayıs 1919’da Aydın’ı ve 3 haziran 1919 tarihinde de Nazilli’yi işgal ettiler. Bu sıralarda dağlarda kendi başlarına dolaşan Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe kızanların kuvvetlerini birleştirerek düşmana karşı ortak mücadele etme kararı aldılar. Yörük Ali Efe Sultanhisar’da Yunanlılara karşı Malgaç Baskınını yaparak düşmana ağır kayıplar verdirdi. Böylece Nazilli, bölgesinde Yunanlılara karşı ilk direniş hareketini başlattı. Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe, Hacı Süleyman Efendi gibi bölgede milli mücadelenin liderliğini yapanlar ülkenin içine düştüğü bu durumdan dolayı halkı ve silahlı kuvvetleri örgütlü bir şekilde organize etmek, kuvvetlerin parçalanmasını önleyerek bu mücadelenin belirli bir plan içinde yapılmasını sağlamak amacıyla Nazilli Kongresinin toplanması sağlandı.

Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri (26-31 Temmuz)(16-25 Ağustos)

Kurtuluş mücadelesinin ilk defa organize edilmeye çalışıldığı kongrelerdendir. Batı Anadolu’da Yunanlılar’a karşı elde edilen bazı başarılar birliklerimizin desteklenmesi düşüncesini doğurmuştur. Batı Anadolu’da devam eden direnişin son durumunu gözden geçirmek ve teşkilatlanmayı tamamlayabilmek amacıyla Edirne, Balıkesir, Alaşehir ve Nazilli’de kongreler toplanmıştır.

Balıkesir ve Alaşehir Kongrelerinde Alınan Kararlar

  1. Yunanlılar’a karşı mücadele devam ettiği sürece seferberlik vardır.
  2. İdareyi tek elden sağlamak için merkez heyeti kurulacaktır.
  3. Sancaklarda ve kazalarda levazım birlikleri oluşturulacaktır.
  4. Ayvalık kıyılarından başlayan Soma, Akhisar, Salihli, Nazilli kasabalarından geçen bir hat üzerinde Batı cephesi oluşturulmuştur. (Kurtuluş Savaşı’nın ilk cephesi)

Sivas Kongresi

Mustafa Kemal’in 1. Dünya Savaşı’ndan sonra işgale uğrayan Türk topraklarını kurtarmak ve Türk milletinin bağımsızlığını sağlamak amacıyla seçilmiş ulus temsilcilerinin Sivas’ta bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Kongrede Mustafa Kemal’in başkanlığı, manda fikri ve Erzurum Kongresi kararları tartışılmıştır.

Sivas Kongresinde Alınan Kararlar

  1. Milli sınırları içinde vatan bölünmez bir bütündür, parçalanamaz.
  2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet top yekûn kendisini savunacak ve direnecektir.
  3. İstanbul Hükümeti, harici bir baskı karşısında memleketimizin herhangi bir parçasını terk mecburiyetinde kalırsa, vatanın bağımsızlığını ve bütünlüğünü temin edecek her türlü tedbir ve karar alınmıştır.
  4. Kuvay-ı Milliye’yi tek kuvvet tanımak ve milli iradeyi hâkim kılmak temel esastır.
  5. Manda ve himaye kabul edilemez.
  6. Milli iradeyi temsil etmek üzere, Meclis-i Mebusan’ın derhal toplanması mecburidir.
  7. Aynı gaye ile milli vicdandan doğan cemiyetler, “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında genel bir teşkilat olarak birleştirilmiştir.
  8. Genel teşkilatı idare ve alınan kararları yürütmek için kongre tarafından Temsil Heyeti seçilmiştir. Temsil Heyeti Temsil Heyeti’nin başına Mustafa Kemal getirildi.

Sivas Kongresi Sonuçları

  1. Mustafa Kemal İstanbul ile haberleşmeme emrini vermiştir.
  2. Padişahtan Mebusan Meclisi’nin bir an önce toplanmasını ve Damat Ferit’in istifa etmesini istemiştir.
  3. Anadolu’daki gelişmeleri önleyemeyen Damat Ferit Paşa istifa etmiş ve yerine Ali Rıza Paşa kabinesi kurulmuştur.
  4. Vatansever bir kişi olan Ali Rıza Paşa milli mücadelecilerle iyi geçinmeye çalışmış, gönderdiği temsilcilerle Amasya Görüşmeleri’ni yapmıştır.

Not: Temsil Heyeti’nin ilk siyasi başarısı Damat Ferit’in istifasıdır. 

General Harbourd Raporu

General Harbourd Raporu, I. Dünya Savaşı sonrasında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Woodrow Wilson tarafından Ermenistan ile olan ilişkilerin incelenmesi için Doğu Anadolu’ya gönderilmiştir.

General Harbourd, yaptığı incelemelerden sonra hazırladığı raporda şunlara yer vermiştir:

  1. Ermenilerle ilgili ortaya atılan “katledildikleri” iddiası doğru değildir.
  2. Anadolu, kaynakları yönüyle ABD’nin ihtiyaçlarını karşılayabilecek zenginlikte değildir.
  3. Anadolu’da mücadele verenler yaptıkları iş konusunda kesin kararlıdırlar.

Amasya Görüşmeleri

Ali Rıza Paşa Bahriye Nazırı Salih Paşa’yı Amasya’ya göndermiş, Temsil heyeti ile 3 gün süren görüşmeler sonunda Salih Paşa, ileri sürülen konuları şahsen kabul etmiş, İstanbul Hükümeti’ne de kabul ettirmeye çalışacağını belirtmiştir.

Not : Temsil heyeti böylece ilk kez İstanbul Hükümeti tarafından tanınmış olmaktadır.

Temsil Heyetin Ankara’ya Gelmesi

Mustafa Kemal, Meclisin İstanbul’da toplanmasını engelleyemeyeceğini anlayınca Meclis çalışmalarını yakından takip edebilmek amacı ile Ankara’ya gitmeyi uygun bulmuştur.

Temsil Heyetin Ankara’ya Gelme Nedenleri

  1. Ulaşım ve haberleşme yönünden elverişli olması
  2. Coğrafi konumunun uygunluğu
  3. Batı cephesine yakınlığı
  4. Güvenli bir bölge olması
  5. İstanbul’daki meclisin çalışmalarının daha yakından takip edilebilmesi

Son Osmanlı Mebuslar Meclisinin Toplanması ve Misak-ı Milli Kabulü

Misak-ı Milli Kabulü (28 Ocak 1920)

İstanbul’da toplanan son Meclis-i Mebûsan tarafından 28 Ocak 1920 tarihinde ülkenin bağımsızlığını ve ulusal sınırlarını belirlemek amacıyla oy birliği ile kabul edilmiştir.

Misak-ı Milli Esasları

  1. Mondros Ateşkesi imzalandığı sırada işgal edilmemiş böl­geler kesin Türk yurdudur, parçalanamaz.
  2. Kars, Ardahan ve Batum’da gerekirse referanduma gidilecektir.
  3. Araplar kendi geleceklerini kendileri belirleyecektir. (Arap­ların çoğunlukla yaşadığı yerlerde referandum yapılacaktır.)
  4. Batı Trakya’nın geleceği referandum ile belirlenecektir.
  5. İstanbul, Marmara ve Halifenin güvenliği sağlandığı tak­dirde, Boğazlar trafiğe açılacaktır.
  6. Azınlıklara, diğer ülkelerdeki Türk azınlığa tanınan haklar tanınacaktır.
  7. Siyasi, mali ve adli gelişmemizi engelleyen sınırlamalar kabul edilemez.

NOT: Bu kararlar ile Misak-ı Milli Sınırları kesin olarak belirlenmiş ve Meclis onayından geçtiği için resmiyet kazanmış kararlardır.