Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler

Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler

Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler

Osmanlı İmparatorluğu’nun savaşa girmesiyle savaş geniş alanlara yayılmış ve pek çok yeni cepheler açılmıştır.

Taarruz Cepheleri

Almanların isteği ile açılan cephelerdir.

– Kafkas Cephesi
– Kanal Cephesi

Savunma Cepheleri

İtilaf Devletlerinin saldırıları sonucu açılan cephelerdir.

– Çanakkale Cephesi
– Filistin-Suriye Cephesi
– Hicaz-Yemen Cephesi
– Irak Cephesi

Yardım Amacıyla Açılmış Cepheler

İttifak grubu devletlere yardım amacıyla açılan cephelerdir.

– Romanya Cephesi
– Makedonya Cephesi
– Galiçya Cephesi

1. Kafkas Cephesi

Kafkas Cephesi

Kafkas Cephesi, Osmanlı Devleti’nin 22 Aralık 1914 tarihinde savaştığı ilk cephedir. Bu cephede Osmanlı Devleti, Ruslar ve onları destekleyen Ermeniler’le savaşttı.

Cephenin Açılma Nedeni

-Almanya’nın Bakü petrollerini ele geçirmek istemesi.
-Enver Paşa’nın Orta Asya Türkleri’ni Osmanlı Devleti çatısı altında toplamak istemesi.

Kafkasya’yı alıp Orta Asya’ya kadar ilerlemek isteyen Harbiye Nazırı Enver Paşa, Türk kuvvetlerine “karşı taarruz” emrini verdi. Mevsimin kış, şartların ağır, erzak ve cephanenin yetersiz olması nedeniyle askerlere ikmal yapılamadı. Sarıkamış’taki Allahuekber dağlarında ilerlemeye çalışan binlerce Türk askeri açlık ve dondurucu soğuk sebebinden şehit düştü.

Rus kuvvetleri Erzurum, Erzincan, Muş, Bitlis ve Trabzon’u işgal etti. Aynı yıl bölgeye gönderilen Mustafa Kemal Paşa Muş ve Bitlis’i geri aldı.

Çanakkale Boğazı’nı geçemeyen İtilaf Devletleri Rusya’ya yardım gönderemediği için Rusya’da ekonomik sorunlar gittikçe arttı. Bunun sonucunda Rusya’da ihtilal çıktı ve Rusya 3 Mart 1918 tarihinde Brest-Litowsk Antlaşmasını imzalayarak savaştan çekilmek zorunda kaldı. Antlaşma gereği Ruslar, Doğu Anadolu’da işgal ettikleri Osmanlı topraklarını boşalttılar.

Brest-Litowsk Antlaşması (3 Mart 1918)

Brest-Litowsk Antlaşması

Bolşevik ihtilali sonucu Çarlık rejimini yıkarak sosyalist rejimi kuran Bolşevikler, Çarlık rejiminin gizli antlaşmalarını açıkladılar. Osmanlı Devleti’nin paylaşılmasıyla ilgili gizli planlar öğrenildi. Böylece Bolşevikler, savaşa katılan devletlere barış taraftarı olduğunu açıkladı. Bolşevikler, Almanya, Bulgaristan, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı Devletiyle barış imzaladı. Buna göre Rusya’nın yeni yönetimi, 1878 Berlin Antlaşmasıyla sahip olduğu Kars, Ardahan ve Batum’u geri verdi. Böylece bu üç bölge önce bu anlaşmayla bağımsız olmuş, halk oylaması sonucunda ise Osmanlı Devletine katılmıştır.

Brest-Litowsk Antlaşması

Not: Bu antlaşma Osmanlıların toprak kazandığı son antlaşmadır.

2. Kanal Cephesi

Kanal Cephesi, Almanların isteği ile 14 Ocak 1915 tarihinde açıldı. Bu cephede Osmanlı Devleti İngilizlerle savaştı.

Cephenin Açılma Nedeni

– Osmanlı Devleti’nin Mısır’ı geri almak istemesi.
– Süveyş Kanalı’nı ele geçirip, İngilizlerin Hindistan sömürgeleri ile bağlantısını kesmek istemesi.

Almanların da desteğiyle hareket eden Bahriye Nazırı Cemal Paşa komutasındaki Osmanlı askerleri, Şubat 1915’te Kanal’a ulaşmak için harekete geçtiler. Ancak ikmal hatları yeterli olmadığı için askerlerimiz tüm erzağını yanlarında taşıyordu. Bu durum çölün zor şartlarında askerlerimizin yorgun düşmesine neden oldu. Yaşanan açlık ve susuzluk, durumu daha da ağırlaştırdı. Buna rağmen askerlerimiz, Kanal’ı ele geçirmek için birkaç kez girişimde bulunduysa da büyük kayıplar vererek Osmanlı Devleti savaştan çekildi.

3. Irak Cephesi

Irak Cephesi, İngiliz kuvvetleri tarafından açıldı. Basra Körfezi’nden çıkarma yaparak Bağdat’a doğru ilerlemeye çalışan İngilizlere karşı Osmanlı kuvvetleri, Selman-ı Pâk Muharebelerinde büyük bir zafer elde etti (22-25 Kasım 1915). İngiliz askerleri komutanları General Townshend ile birlikte esir alındı (29 Nisan 1916). Ancak bölgeye yeni kuvvetler gönderen İngilizler, 1917 yılında Bağdat’ı işgal edip Musul’a doğru ilerlediler. Zengin petrol yataklarına sahip Kuzey Irak, İngiltere’nin denetimine girdi. Musul Türk kuvvetlerinin elinde iken Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı ve Osmanlı Devleti savaştan çekildi.

Cephenin Açılma Nedeni

– İngiltere’nin Musul (Irak) petrollerinden yararlanmak istemesi.
– İngiltere’nin Rusya ile birleşmek istemesi.
– Rusya’ya yardım etmek istemesi ve sömürge yolarlının güvenliğini sağlamak.

4. Filistin-Suriye Cephesi

Kanal Harekâtı’nın başarısız olmasından sonra karşı saldırıya geçen İngiliz kuvvetleri, Sina Yarımadası’nı ve Filistin’i alarak Suriye’ye doğru ilerlediler. 1918 yılında bölgedeki 7. Ordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, başarılı savunma savaşlarıyla İngiliz kuvvetlerini Halep’in kuzeyinde durdurmuş ve düşmanın bu hattı geçmesini engellemiştir. Bölgedeki savunma savaşları devam ederken Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı ve Osmanlı Devleti savaştan çekildi.

5. Hicaz-Yemen Cephesi

Hicaz-Yemen Cephesi, I.Dünya Savaşı’nda Türk halkının vicdanında derin yaralar açan cephelerden birisi de Hicaz Cephesidir.

İngilizler uzun zamandır “Halifelik Arapların hakkıdır.” şeklindeki propagandalarla Arapları Osmanlı Devleti’ne karşı isyana kışkırtıyorlardı. I.Dünya Savaşı başladığında da İngilizlerin “bağımsız devlet kurma” vaadinden etkilenen Mekke Emiri Şerif Hüseyin Osmanlı Devleti’ne isyan etti. Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa’nın “Yaşarken adını tarihe altın harflerle yazdıran komutan” dediği Fahrettin Paşa, 1916’da Medine’ye gönderildi. “Çöl Kaplanı” namıyla meşhur Fahrettin Paşa, İngilizler tarafından desteklenen Mekke Emiri Şerif Hüseyin’e karşı, elinde bulunan son derece kısıtlı imkanlara rağmen Medine’yi iki yıl yedi ay savundu. “Ölürüm de Peygamber kabrini çiğnetmem.” diyerek şehri isyancılara ve İngilizlere teslim etmedi.

Fahrettin Paşa, şehrin teslim edilmesini isteyen isyancılara Medinelilerin huzurunda şu cevabı verdi:

“Biliniz ki kahraman askerlerim İslamlığın göz bebeği olan Medine’yi son fişeğine, son damla kanına, son nefesine kadar savunmaya ant içmiştir. Bu asker Medine’nin enkazı içinde ve nihayet Ravza-i Mutahhara’nın altında kan ve ateşten örülmüş kızıl bir kefenle gömülmedikçe Medine kalesinin burçlarından ve Mescid-i Saadet minarelerinden Türk’ün al bayrağı inmeyecektir!”

Fahrettin Paşa, I.Dünya Savaşı bitene kadar Medine’yi teslim etmedi. O, ancak 13 Ocak 1919’da Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra, İstanbul’dan gelen yazılı emir üzerine şehri teslim etti ve esir düştü.

Cephenin Açılma Nedeni

– Osmanlı Devleti’nin İngiliz ve Arapların elindeki kutsal yerleri ele geçirmek istemesi.

6. Çanakkale Cephesi

Çanakkale Cephesi

Çanakkale Cephesi, 1915 yılında İtilaf Devletleri tarafından açılmıştır.

Cephenin Açılma Nedeni

– Çanakkale ve İstanbul Boğazları’nı alıp İstanbul’u ele geçirmek
– Rusya’ya yardım götürmek
– Anadolu ve Rumeli arasındaki bağlantıyı kesmek
– Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak.

İtilaf Devletleri, bu hedeflere ulaşılması hâlinde savaşı kısa sürede bitirebileceklerini düşünüyorlardı. Bu amaçlarla hareket eden İngiliz-Fransız ortak donanması, 19 Şubat 1915’ten itibaren Çanakkale Boğazı’nın iki yakasındaki Türk tabyalarını bombalamaya başladı. 18 Mart 1915’e kadar süren bombardımanla Türk tabyalarına yeterince zarar verdiklerini düşünen düşman donanması, Çanakkale Boğazı’nı geçmek üzere ilerlemeye başladı.

İtilaf Devletleri donanmasının amacını sezen Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa, Boğaz’a mayın döşenmesi emrini verdi. Bu emri yerine getiren Binbaşı Nazmi Bey; “Nusret” adlı mayın gemisiyle, düşman gemilerinin harekâtından on gün önce, gece yarısı, Boğaz’a mayın döşedi. Döşenen mayınlardan habersiz olan düşman donanması, Boğaz’a girdiğinde mayınlara çarparak ağır hasar almaya başladı. Mayınlar ve tabyalardan atılan toplarla İtilaf Devletleri donanmasının yedi büyük savaş gemisi Boğaz’ın sularına gömüldü. Bu amansız direniş karşısında Boğaz’ı geçemeyeceğini anlayan ve ağır yara alan müttefik donanması aynı günün akşamında geri dönmek zorunda kaldı.

Çanakkale’yi denizden geçemeyen İtilaf Devletleri 25 Nisan 1915’te karaya çıkarma yaptılar. Düşman kuvvetleri bu kez de Mehmetçiğin azmi ve genç bir komutanın askerî dehasının ortaya koyduğu strateji ile karşılaştılar. İngiltere Donanma Bakanı Winston Churchill’in “kaderin adamı” olarak nitelendirdiği 19.Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, üslerinin emirlerini beklemeden 57.Alay’ı harekete geçirerek düşmanı geri püskürttü. Yarbay Mustafa Kemal, Çanakkale’deki Anafartalar Savaşı’nda da cephanesi bittiği için geri çekilmek isteyen askerlere “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman içinde yerimizi başka kuvvetler ve başka kumandanlar alabilir.” diyerek onların direnme azmini artırmış ve savaşın gidişatını değiştirmişti.

İtilaf Devletleri yaklaşık sekiz ay devam eden kara muharebelerinde de başarılı olamadılar. Düşman donanmasının çekildiğini gören Cevat Paşa’nın dediği gibi “Geçemediler, geçemeyecekler!”

Çanakkale Cephesi’nin Sonuçları

– Doğu Cephesinde Almanya’ya karşı üstünlük kazanmak isteyen İtilaf Devletlerinin bu amaca ulaşamaması sonucu savaş üç yıl daha uzadı ve yeni cepheler açıldı.

– İtilaf Devletleri’nin Boğazları ve İstanbul’u almaları önlendi.

– Rusya, müttefiklerinden beklediği yardımı alamayınca, ekonomik ve sosyal bunalımlar arttı ve Yeni kurulan Sovyet yönetimi İttifak Devletleriyle Brest-Litowsk Antlaşmasını imzalayarak I.Dünya Savaşından çekildi.

– İngiliz ve Fransız donanmaları büyük kayıplar verdi.

– Yarım milyon insanın ölümüne neden oldu.

– İngiltere ve Fransa sömürgelerinde itibar kaybına uğradı. Özellikle Müslüman sömürgelerinde ayaklanmalar meydana geldi.

– Türklerin vatan topraklarında tutsak edilemeyeceği anlaşıldı.

– Mustafa Kemal bu savaş sonunda elde ettiği başarıyla büyük bir üne kavuştu, bu durum Mustafa Kemal’in “Ulusal Mücadelenin Önderi” kabul edilmesinde büyük etken oldu.

NOT: Osmanlı Devleti I.Dünya Savaşı’nda müttefiklerine yardım etmek amacıyla Sınırları dışında da savaştı.

Sınırlarımız Dışında Savaştığımız Cepheler

Yardım Amacıyla Açılmış Cepheler

1. Romanya Cephesi

Romanya Cephesi, 17 Ağustos 1916’da bir anlaşma imzalayarak İtilaf Devletlerinin yanında savaşa girdi. 28 Ağustos 1916’da Avusturya’ya saldırdı. Bunun üzerine İttifak Devletleri de Romanya’ya savaş açtı.

2. Makedonya Cephesi

Makedonya Cephesi, I.Dünya Savaşı’nda itibaren İttifak Devletleri tarafından saldırıya uğrayan Sırbistan’a destek amacıyla İtilaf Devletleri’ne savaş açtı.

3. Galiçya Cephesi

Galiçya Muharebesi veya Lemberg Muharebesi, I.Dünya Savaşı’nın başlarında Rusya ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu arasında savaş açıldı.

Avusturya-Macaristan ordularının kesin yenilgisiyle sonuçlanan muharebenin ardından Ruslar, Lemberg’i ele geçirmiş ve Doğu Galiçya’nın denetimini sağlamıştır.