Osmanlı Dönemi Banka Kuruluşu

Osmanlıda İlk Bankalar Nasıl Kuruldu?

19. yüzyıldan itibaren iç kaynakların yeterli olmaması yabancı kaynaklardan borçlanmayı beraberinde getirdi. İlk borçlanmalar “Galata Borsası” olarak ifade edilen Galata’da ikamet eden Venedik ve Cenovalı Latin kökenli Avrupalı sarraflardan gerçekleştirildi. Ancak devletin bütçe açıklarının genişlemesi, yabancı ülkelerle ticari ilişkilerin artmaya başlaması Galata Bankerlerini yetersiz hale getirmiş ve bu sebeple ilk bankaların kurulması çalışmalarına başlanmıştır. İlk olarak banka kurma girişimi 1836 yılında İngiltere tarafından başlatıldı. İngilizlerin girişimini Fransızlar ve İsveçlilerin girişimleri takip etti. Fakat bunlar hükümetten izin alamadığı için kurulamadı.

Bank-ı Dersaadet

Osmanlı devletinde koordineli bir para politikasının yokluğu, bankacılık ve diğer benzeri kurumların bulunmayışı ekonominin önemli güçlüklerle karşılaşmasına sebep oldu. Altın liranın değerini sabit tutmak, döviz kuru paritesini sabit tutmak, Kaimenin (kağıt paranın) devalüasyonunu önlemek, kısacası ekonomiyi istikrarlı bir konuma getirmek amacıyla 1844 yılında para reformları gerçekleştirildi. Bu politikaların uygulanabilmesi için 1856 ve sonrasında modern bankacılık kurumu oluşturulmaya başladı. Bu hedeflerle Osmanlı devletinde ilk banka, hükümetin himayesinde 1847 yılında Jacques Alléon, Manolaki Baltazzi adlı iki Galata bankeri tarafından Bank-ı Dersaadet – İstanbul Bankası adıyla kuruldu. Böylece Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk defa dış ödemeleri düzenleme işlevini üstlenen bir banka kurulmuş oldu.

Osmanlı Bankası

Yaklaşık bir yıl süren çalışmaların sonunda 1856 yılında İngiliz diplomat Layard başkanlığında her biri 20’şer sterlin değerinde 25 bin hisseden oluşmak üzere kuruluş sermayesi 500 bin sterlin olan merkezi Londra’da olacak The Ottoman Bank (Osmanlı Bankası) kuruldu.

Osmanlı Bankası Londra merkez ofisinin açılışından on gün sonra 13 Haziran 1856 tarihinde İstanbul’da halka kapılarını açtı.

Bank-ı Şahane-i Osmani

Bu gelişmelerin ardından Osmanlı Bankası’nın hissedarları ile Fransız sermayedarların oluşturduğu grup 1862 yılında Paris’te bir anlaşma yaptı. Böylece 1856 yılından beri gerçekleştirilmeye çalışılan devlet bankası imtiyazı olan ulusal bir banka kurma yolunda önemli bir adım atılmış oldu. 7 yıldır faaliyette bulunan Osmanlı Bankası (Ottoman Bank) 1863 yılında tasfiye edilerek Osmanlı hükümetinin de katılımı ile Bank-ı Şahane-i Osmani olarak yeni bir banka haline getirildi. Kuruluş anlaşmasının Sultan Abdülaziz tarafından gecikmeksizin onaylanması ile banka resmen kurulmuş oldu.