Sanayi Devrimi

Sanayi Devrimi

Sanayi Devrimi ya da Endüstri Devrimi, Avrupa’da 18. ve 19. yüzyıllarda yeni buluşların üretime olan etkisi ve buhar gücüyle çalışan makinelerin makineleşmiş endüstriyi doğurması, bu gelişmelerin de Avrupa’daki sermaye birikimini arttırmasına denir. Bu devrim, üretim yapısında ve ülke ekonomisinde büyük ve köklü bir değişim yaratmıştır.

Sanayi Devrimi, ilk olarak 1763 yılında İngiltere’de James Watt tarafından icat edilen  buharla çalışan bir makinenin dokuma fabrikasında kullanılmasıyla ortaya çıkmış, ardından Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Japonya’ya sıçramış ve bütün dünyaya yayılmıştır. İlk olarak demir-çelik sektöründe ve tekstil sektöründe başlayan devrim sırayla tüm sektörlere yayılmıştır.

James Watt

Buhar gücü ile işleyen makineler ve araçlar (gemi, tren), Sanayi Devrimi’nin başlangıç sebepleri arasında yer alırken daha sonra bu araçların ve makinelerin yerini elektrikli ve benzinli olanları almıştır.

Sanayi Devrimini Oluşturan Nedenler

– Avrupa nüfusunun hızlı artışı.
– Sömürgecilik sayesinde sermaye birikiminin oluşması.
– Teknolojik ilerlemeler sonucunda buhar makinesi gibi yeni üretim araçlarının ortaya çıkması.
– Kapitalizmin gelişmesi (bankacılık, sigortacılık, çok ortaklı şirketler vs.) ekonomik ve ticari haklar ve özel mülkiyetlerin güvence altına alınması.
– Girişimciliğin ve ticaret hukukunun sanayi yatırımlarının artması.

Sanayi Devrimi, sadece ticari ve ekonomik yapıyı değil, insan hayatının her alanını derinden etkileyen ve tamamen değişim yaratan sonuçlar doğurmuştur.

Sanayi Devrimi

Coğrafi Keşifler ve sonrasında başlayan sömürgecilik sayesinde Avrupa’da 16. yüzyılın başından itibaren büyük bir zenginleşme yaşandı. Sömürge topraklarından gelen zenginliklerin oluşturduğu refah ortamı, tüketim talebi ve sermaye birikimi Sanayi Devriminin doğmasında önemli bir rol oynadı.

Sanayi Devrimi

Birinci sanayi devrimi, çelik ve tekstil sektörünün ön planda olduğu, kömür ve buhar makinalarının kullanıldığı, sanayileşmenin ilk aşamasını kapsayan dönemdir.

19. yüzyılda, bu ilk devrimden hemen sonra buharlı makinelerin yerini, elektrik, petrol ve doğalgaz ile çalışan ürünler almıştır. Bu akaryakıt çeşitlerinin keşfedilmesi ile başlayan ikinci dönemde otomobil, uçak gibi araçların icadı gerçekleşmiştir. Bu gelişmeler sayesinde ekonomi ve sanayinin gelişimi hızlanmış ve ikinci sanayi devrimi dönemi gerçekleşmiştir.

1960’lı yılların başından itibaren, bilgisayarların yavaş yavaş insanların hayatına dahil olmaya başlaması ve teknolojinin hızla gelişmesi üçüncü sanayi devriminin gerçekleşmesine uygun ortamı sağlamıştır.
Dördüncü sanayi devrimi olarak nitelendirilen dönem ise günümüzde yaşanmaktadır. Yapay zeka, üç boyutlu yazıcılar, robot teknolojisi, internet, sürücüsüz arabalar gibi ilk 3 sanayi devriminin yapısını tamamen değiştirecek yeni buluşlar dördüncü sanayi devriminin gerçekleşmesine olanak sunmaktadır.

Sanayi Devrimi Sonuçları

– El tezgâhlarından fabrika sistemine geçildi.
– Küçük üretimden seri üretime geçildi.
– İnsan gücünün yerini makineler aldı.
– Yeni buluşlar ve teknik ilerlemeye önem verildi.
– Modern işçi sınıfı doğdu, işçi haklarını koruyan sendika ve partiler kurulmaya başlandı.
– Kapitalizm, liberalizm, sosyalizm gibi akımlar ortaya çıktı.
– Köyden kente göç başladı; kentleşme hızlandı; kent sorunları doğdu. Dünyanın ilk gecekonduları meydana geldi.
– İnsanın dünyaya düşkünlüğü ve rahata olan tutkusu arttı.
– Ulaşım hızla gelişti kısa yollar açıldı. (Süveyş Kanalı ve Panama Kanalı gibi)
– Hammadde ve Pazar ihtiyacı arttı.
– Fransız İhtilali’nın sonuçlarına ters bir şekilde sömürge elde etme yarışı hızlandı.

Sanayi Devrimi Olumlu Sonuçları

– Tarımda teknolojik ürünler kullanılmaya başlandı.
– Endüstrileşme sayesinde daha ucuza üretim yapılmaya başlandı.
– İnsan ve hayvan gücü yerine makineler kullanılmaya başlandı.
– Sanayi inkılabını uygulayan ülkeler, hayat şartları açısından iyileşme göstermeye başladı.
– Halkın genel refahının artmasını sağlamıştır.
– Sağlık alanında sıtma, veba, humma gibi ölümcül hastalıklar ortadan kalkmış, uzun vadede yaşam şartlarının iyileşmesi ile insan ömrü giderek uzamaya başlamıştır.
– Kolaylaşan ulaşım sayesinde uzak mesafelerden ham madde ihtiyacı karşılandı ve ticaret gelişim gösterdi.

Sanayi Devrimi Olumsuz Sonuçları

– Sanayileşen ülkeler, ham madde ihtiyaçlarını fakir ülkelerden sağlamak adına sömürgecilik arayışına girdi.
– Silahlanma yarışına girilmesi ve İtalya ile Almanya’nın siyasi birliklerini tamamlaması sonucu devletler arası rekabet arttı ve bloklaşmalar başladı.
– Ülkeler ekonomik faaliyetlerine göre sınıflandırılmaya başlandı.
– Artan rekabet, Birinci Dünya Savaşına sebep oldu.
– Sanayi inkılabını uygulamayan veya uygulayamayan ülkeler, sömürü ülkesi olarak adlandırıldı.

Bu devrimin yaşanması ile şehirlerde fabrikaların açılması nedeni ile kırsal bölgelerden kente yoğun göçler yaşanmış, şehir nüfusu hızla artarken, kırsal bölgelerde topraklar terk edilmiştir. Şehirlerde insan sayısı artınca, işçi sayısı taleplerin üstüne olmaya başlamış ve çalışma şartlar ve yaşam şartları zorlu bir hal almaya başlamıştır.

Hızla başlayan sanayileşme, tarım alanlarının ve ormanlarının yok olmasına ve hava kirliliğine neden olmuştur.

Batı ülkelerinde yaşanan gelişme ve teknolojik yenilikler nedeni ile diğer ülkeler ile arasındaki gelişmişlik farkı iyice açılmış, devrimin gerçekleşmediği ülkeler, sömürge haline gelmiştir.

Güçlü devletler fabrikaları için ihtiyaç duyulan hammadde için ve pazarlama ortamları için gözünü geri kalmış zayıf ülkelere dikmişlerdir. Böylece sömürgecilik yarışı başlamıştır. Bu gelişmeler devletlerarasında önüne geçilmez bir ekonomik rekabeti başlattı ve zincirleme olarak I. ve II. Dünya Savaşlarına neden oldu.