Soğuk Savaş (1947-1991)

Soğuk Savaş – Askeri Mücadele

Soğuk Savaş

Soğuk Savaş, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, savaştan galip çıkmış iki büyük devlet Amerika Birleşik Devleti (ABD) önderliğinde Batı Bloğu ile Sovyetler Birliği (SSCB) önderliğinde Doğu Bloğu ülkeleri arasında olan uluslararası siyasi ve askeri gerginliktir. Bu gerginlik ABD-SSCB arasıdaki güvensizlikle pekişmiş, anlaşmazlık ve çatışmanın doğrudan birbirlerine karşı silah kullanmadan sürdürüldüğü dönemde krizlere yol açmıştır.

Soğuk Savaş terimini, ilk defa bu terimi ABD’li Bernard Baruch kullanmıştır.

Soğuk Savaşın Başlaması

Soğuk Savaşın Başlaması

İkinci Dünya Savaşı sırasında ortak Nazi tehdidine karşı kurulan “koalisyon”, Almanya yenildikten hemen sonra dağılma emareleri göstermeye başladı. Savaş devam ederken toplanan konferanslarda, savaş sonrası Avrupa ve dünya düzeni konusunda temel ilkeler üzerinde anlaşmış olmalarına rağmen ABD ve SSCB’nin birbirlerine karşı tutumlarında çok önemli farklılaşmalar ortaya çıktı.

ABD ve İngiltere’nin yeni liderleri, Stalin’le ilk kez 1945 tarihlerinde, Berlin yakınlarındaki Potsdam’da bir araya geldiler. Taraflar arasındaki görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Konferansın başlamasından bir gün önce ABD, New Mexico eyaletinde “Atom bombasının” ilk başarılı denemesini gerçekleştirmişti. Pasifik Savaşı bitmek üzereydi. Bu gelişmelerin gölgesinde üç lider esas olarak Almanya’nın ve Polonya’nın geleceğini görüştüler.

Üç lider ayrıca, Almanya’nın toprak kazanımlarının geri verilmesini ve savaş suçlularının yargılanmasını da kararlaştırdılar. Bunun yanı sıra Almanya’nın tüm savaş sanayinin de yok edilmesine karar verildi. Üç devlet arasında Almanya’ya ilişkin bazı konularda görüş birliği sağlansa da, ABD ve SSCB’nin “demokratikleştirme”den anladıkları, birbirine taban tabana zıttı.

Soğuk Savaş, 1991 yılında Sovyet Rusya’nın dağılmasına kadar devam etmiştir.

Rusya’nın Türkiye Politikası

Rusya, yeni politikası gereği Türkiye’den boğazlar üzerinde hak sahibi olmayı ve Kars-Ardahan’ın kendisine verilmesini istemiştir. Türkiye’nin bu isteği reddetmesi üzerine Rusya, Türkiye’ye siyasi baskı uygulamaya başlamıştır. ABD Başkanı Truman, 1947 yılında bir kongrede bu konuyla ilgili kararını açıklamış, Türkiye ve Yunanistan’a yardım edeceğini bildirmiştir. Bu karar daha sonra “Truman Doktrini” olarak anılmıştır. “Truman Doktrini” ve “Marshall Planı” çerçevesinde ABD, Türkiye’ye askeri ve ekonomik yardımlar yapmıştır. Bunlar neticesinde Türkiye, Batı yanlısı bir politika izlemeye başlamıştır.

Soğuk Savaş Dönemi Nedenleri

1. SSCB’ye bağlı sosyalist yönetimlerin (Bulgaristan, Doğu Almanya, Kuzey Kore) iktidara gelmesi.

2. ABD’nin komünizmi tehdit olarak algılaması.

3. ABD’nin “Truman Doktrini” ve “Marshall Planı” uygulamaya koyması.

4. ABD’de CIA’nın ve SSCB’de KGB’nin Kurulması. (İstihbarat Örgütleri)

5. Batı bloğunda NATO, Doğu bloğunda VARŞOVA kurulması.

6. SSCB’nin Atom bombası üretmesi.

7. SSCB’nin müttefiklerin denetiminde bulunan Batı Berlin’i kuşatması.

8. Çin ve Kuzey Kore’de komünist rejimlerin kurulması.

Truman Doktrini, 1947 yılında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Harry Truman tarafından Sovyet tehdidine karşı hazırlanmış plandır. Truman Doktrini, Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslararası politikasının değiştiğini ve Sovyet karşıtlığının bu yeni politikada temel esas olduğunu ilan etmiştir.

Marshall planı, II.Dünya savaşı sonrasında ABD tarafından önerilen bir ekonomik yardım paketidir.

Soğuk Savaştaki Sert ve Yumuşak Dönemlerdeki Krizler

Soğuk Savaş döneminde 1945-1964 arasında ABD-SSCB arasında daha sert bir dönem mevcutken, 1964 Küba Krizinden sonra yavaş yavaş bir yumuşama dönemine geçildiği görülmektedir.

1. Kore Savaşı

Kore Savaşı

Kore Savaşı, 1950-1953 yılları arasında yapılan, Kuzey Kore ile Güney Kore arasındaki savaştır. Soğuk Savaş’ın ilk sıcak çatışması olmuştur. Savaş, ABD ve Müttefiklerinin, daha sonra da Çin’in müdahalesiyle uluslararası bir boyut kazanmıştır.

2. U-2 Krizi

U-2 Krizi

U-2 Krizi, Sovyet toprakları üzerinde bir Amerikan Lockheed U-2 casus uçağının düşürülmesi üzerine çıkan ve Sovyet-Amerikan ilişkilerinde önemli bir bunalıma yol açarak Soğuk Savaşı şiddetlendiren olaya denir.

3. Vietnam Savaşı

Vietnam Savaşı

Vietnam Savaşı, Doğu Bloku ülkeleri olan Kuzey Vietnam, Çin ve Sovyetler Birliği ile ABD destekçisi olan anti-komünist Güney Vietnam ve başta ABD arasında yaşanan savaştır. Kore Savaşı’ndan sonra Soğuk Savaş’ın ikinci sıcak çatışması olmuştur.

4. Küba Krizi

Küba Krizi

Küba Füze Krizi, ABD’nin Türkiye ve İtalya’ya, SSCB’nin de Küba’ya nükleer başlıklı füze yerleştirmesi ile başlayan, 1962 yılında iki süper gücü karşı karşıya getiren ve dünyayı nükleer savaş tehdidi altında bırakan bunalımdır. Füzeler sökülerek olası bir dünya savaşı önlendi.